O Ανταίος  Χρυσοστομίδης στάθηκε ένας καλός αγωγός της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας για την ελληνική γραμματεία

 
Χτες αποχαιρετήσαμε –ο καθένας με τον δικό του τρόπο– τον καλό μας φίλο και σύντροφο Ανταίο Χρυσοστομίδη. Στο νου μου, τριγυρίζουν τρεις πρόσφατες σκηνές: (α) ο Ανταίος με τον Σοφιανό στη Λευκάδα: η θέληση για ζωή (β) το τηλεφώνημα στον Ανταίο με αφορμή τις τελευταίες ευρωεκλογές: «Eίμαι άρρωστος και κουρασμένος, ξέρεις ότι θα σου πω “ναι” για την υποστήριξη. Αλλά, πες μου, τι διαβάζεις τώρα»; (γ) η παρέα στην Πλαγιά που, λίγες μέρες πριν, σχεδόν «διαισθανόταν» το μοιραίο. Η καλή μας —και καλή του— φίλη Ελευθερία, μας προετοίμασε ρεαλιστικά και τρυφερά για το επικείμενο πένθος. Την επόμενη μέρα, ήρθε η είδηση του θανάτου.
 
Γράφτηκαν διάφορα για τον Ανταίο. Όλα επαινετικά, όπως του άξιζε. Δεν έχω να προσθέσω πολλά πράγματα. Θα ήθελα όμως να σημειώσω σε αυτή την «επιτάφια στήλη» ότι ο Ανταίος στάθηκε ένας καλός αγωγός της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας για την ελληνική γραμματεία. Το μεταφραστικό του έργο καθώς και η προβολή συγγραφέων με διεθνή εμβέλεια εμπλούτισε τον νεοελληνικό αναγνωστικό ορίζοντα. Για τον ίδιο τον Ανταίο, όμως, αυτή η αναζήτηση υπήρξε ταυτόχρονα και μια βαθιά ανθρωπολογική εμπειρία.
 
Παραθέτω : «Με τον Ουμπέρτο Έκο ζήσαμε δυο ολόκληρες μέρες από το πρωί μέχρι το βράδυ στο σπίτι του. Έκανα μπάνιο στην πισίνα μαζί του, κοιμήθηκα στο γρασίδι του κήπου του την ώρα που εκείνος κοιμόταν στο δωμάτιό του, φάγαμε μακαρονάδες, κοτόπουλα, ήπιαμε ούζα… Αυτά είναι που λύνουν τους ανθρώπους και τελικά σε κάνουν να τους γνωρίσεις. Αυτά δεν βγαίνουν στην τηλεόραση εύκολα, ενώ βγαίνουν στο βιβλίο. Με τον Λεονάρδο Παδούρα ήμαστε μια εβδομάδα στην Κούβα συνέχεια μαζί, με τον Αντρέι Κούρκοφ έχω κάνει την καλύτερη βοτκοποσία στη ζωή μου, σε ένα νησάκι στον Δνείστερο. Ήταν ωραίος και στη συνέντευξη –τώρα είναι και της μόδας οι Ουκρανοί–, αλλά όταν πίναμε μαζί και τρώγαμε τις ρέγκες που τρώνε εκεί, ήταν καταπληκτικός. Συζητήσαμε ακριβώς τα προβλήματα που αντιμετωπίζει σήμερα η Ουκρανία, γιατί από την απέναντι πλευρά του ποταμού υπήρχε μια ρώσικη εκκλησία».
 
Ο Ανταίος αγάπησε τα βιβλία. Μια πιο πολύ αγάπησε τη ζωή. Μια ζωή που ξεκίνησε από το Κάιρο και ανοίχτηκε στους κοσμοπολιτικούς ορίζοντες του κόσμου, μέσα από την τέχνη της ανάγνωσης και της μετάφρασης. Ήταν ένα από τα πιο «ευγενή μέταλλα» που έβγαλε η «ανανεωτική αριστερά» στον τόπο μας.
 
ΥΓ. Τελευταία σκηνή – πριν την αρρώστια. Ουζερί στη Θεμιστοκλέους. Μεσημέρι με καύσωνα. Με ρωτάει επιτακτικά: «Και τώρα, τι θα γίνει με τη δική μας αριστερά ;» Ακούει προσεκτικά, και μετά από λίγο μού λέει. «Κοίτα να διαβάσεις ένα βιβλίο: «Ο άνθρωπος που αγαπούσε τα σκυλιά». Θα μας λείψεις, Ανταίε. Δεν προλάβαμε να συζητήσουμε εκείνο το βιβλίο. Αλλά τώρα καταλαβαίνω τι ήθελες να πεις.
 
 

Ο Ίταλο Καλβίνο περί κλασικού σε μετάφραση Ανταίου Χρυσοστομίδη

 
7. Κλασικά είναι τα βιβλία που φτάνουν στα χέρια μας κουβαλώντας τα ίχνη των αναγνώσεων που έχουν προηγηθεί της δικής μας και σέρνουν πίσω τους τα ίχνη που άφησαν στην κουλτούρα ή στις κουλτούρες που διέτρεξαν (ή πιο απλά στη γλώσσα ή στα ήθη).
 
Το ίδιο ισχύει τόσο για τους αρχαίους όσο και για τους σύγχρονους κλασικούς. Όταν διαβάζω την Οδύσσεια, διαβάζω το κείμενο του Ομήρου αλλά παράλληλα δεν μπορώ να ξεχάσω όλα όσα οι περιπέτειες του Οδυσσέα έχουν σηματοδοτήσει στη διάρκεια των αιώνων, και δεν μπορώ να μην αναρωτηθώ αν αυτά τα νοήματα ήταν φανερά στο κείμενο ή αν είναι επικαλύμματα ή παραμορφώσεις ή επεκτάσεις. Διαβάζοντας Κάφκα, δεν μπορώ παρά να επικυρώσω ή να απορρίψω τη νομιμότητα του επιθέτου «καφκικός» που μας συμβαίνει να ακούμε κάθε τέταρτο της ώρας, σε ευθεία ή πλάγια χρήση. Όταν διαβάζω το «Πατέρες και γιοι» του Τουργκένιεφ ή τους «Δαιμονισμένους» του Ντοστογιέφσκι δεν μπορώ παρά να σκεφτώ πως αυτά τα πρόσωπα συνέχισαν να επανενσαρκώνονται ώς τις μέρες μας.
 
Η ανάγνωση ενός κλασικού πρέπει να μας προξενεί κάποια έκπληξη σε σχέση με την εικόνα που είχαμε γι’ αυτό. Επομένως, δεν θα είναι ποτέ αρκετή η προειδοποίηση ότι πρέπει να καταφεύγουμε στην άμεση ανάγνωση των πρωτότυπων κειμένων και να αποφεύγουμε όσο γίνεται τις κριτικές βιβλιογραφίες, αναλύσεις και ερμηνείες. Το σχολείο και το πανεπιστήμιο θα έπρεπε να κάνουν κατανοητό ότι ένα βιβλίο που μιλάει για ένα άλλο βιβλίο, σε καμιά περίπτωση δεν λέει περισσότερα πράγματα από το ίδιο το βιβλίο για το οποίο γίνεται λόγος· κι όμως, σχολείο και πανεπιστήμιο κάνουν ό,τι μπορούν να πείσουν για το αντίθετο. Υπάρχει μια διαδεδομένη αντιστροφή των αξιών, με αποτέλεσμα η εισαγωγή, η κριτική θεώρηση, η βιβλιογραφία να χρησιμοποιούνται ως προπέτασμα καπνού, προκειμένου να κρύψουν αυτά που το κείμενο έχει να πει και που μπορεί να τα πει μόνο αν το αφήσουμε να μιλήσει χωρίς εκείνους τους μεσάζοντες που έχουν την απαίτηση να γνωρίζουν περισσότερα από αυτό. Μπορούμε, λοιπόν, να συμπεράνουμε ότι:
 
8. Κλασικό είναι το έργο που προκαλεί αδιάκοπα έναν κονιορτό κριτικών αναλύσεων γι΄αυτό, αλλά συνεχώς τον αποτινάζει από πάνω του.
 
Δεν είναι υποχρεωτικό ένα κλασικό έργο να μας διδάσκει κάτι που δεν γνωρίζαμε· πολλές φορές ανακαλύπτουμε κάτι που γνωρίζαμε από πάντα (ή που πιστεύαμε ότι γνωρίζαμε) αλλά δεν ξέραμε ότι ήταν κάτι που το έργο αυτό το είπε πρώτο (ή που εν πάση περιπτώσει ήταν συνδεδεμένο μαζί του με έναν ιδιαίτερο τρόπο). Και είναι αυτή επίσης μια έκπληξη που προσφέρει μεγάλη ικανοποίηση, όπως προσφέρει πάντα η ανακάλυψη μια ρίζας, μιας σχέσης, μιας εξάρτησης. Από όλα αυτά μπορούμε να αντλήσουμε έναν ορισμό του τύπου:
 
9. Κλασικά είναι τα βιβλία που όσο περισσότερο πιστεύουμε ότι τα γνωρίζουμε επειδή τα έχουμε ακουστά, τόσο περισσότερο όταν τα διαβάζουμε μας αποκαλύπτουν νέες, απροσδόκητες, άγνωστες πλευρές τους.
 
Φυσικά αυτό συμβαίνει όταν ένα κλασικό βιβλίο «λειτουργεί» ως κλασικό, δηλαδή εδραιώνει μια προσωπική σχέση με όποιον το διαβάζει. Αν ο σπινθήρας δεν ανάψει, δεν γίνεται τίποτα: οι κλασικοί δεν διαβάζονται από υποχρέωση ή σεβασμό, αλλά μόνο από αγάπη. Εκτός από το σχολείο: καλώς ή κακώς, το σχολείο πρέπει να σου γνωρίζει έναν συγκεκριμένο αριθμό κλασικών ανάμεσα στους οποίους (ή αναφορικά με τους οποίους) εσύ θα μπορέσεις στη συνέχεια να αναγνωρίσεις τους «δικούς σου» κλασικούς. Το σχολείο είναι υποχρεωμένο να σου δίνει τα απαραίτητα εργαλεία για να κάνεις μια επιλογή· αλλά οι επιλογές που μετράνε είναι μόνο εκείνες που συμβαίνουν έξω ή μετά το σχολείο.
 
Μόνο στα ανιδιοτελή διαβάσματα μπορεί να πέσεις πάνω σ’ ένα βιβλίο που θα γίνει το «δικό σου» βιβλίο. Γνωρίζω έναν εξαιρετικό ιστορικό τέχνης ο οποίος, ανάμεσα σε όλα τα βιβλία, συγκέντρωσε την προτίμησή του στα «Χαρτιά του Πίκγουικ», και δεν χάνει ευκαιρία να αναφέρει αποσπάσματα από το βιβλίο του Ντίκενς, και κάθε γεγονός της ζωής το παραλληλίζει με επεισόδια από το βιβλίο. Έτσι, σιγά σιγά, ο ίδιος, το σύμπαν του, η αληθινή φιλοσοφία, πήραν τη μορφή των «Χαρτιών του Πίκγουικ» σε μια απόλυτη ταύτιση.
 
 

Ο Καϊρινός Ανταίος Χρυσοστομίδης

 
Ο Ανταίος Χρυσοστομίδης γεννήθηκε το 1952 στο Κάιρο της Αιγύπτου. Το 1969 φεύγει για σπουδές στην Ιταλία. Παίρνει το πτυχίο της Αρχιτεκτονικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ρώμης το 1978. Εργάστηκε στην Αθήνα ως αρχιτέκτονας μέχρι το 1982. Την ίδια περίοδο άρχισε να μεταφράζει από την ιταλική γλώσσα, στην αρχή δοκίμια και στη συνέχεια λογοτεχνικά έργα. Το 1983 άρχισε να εργάζεται ως δημοσιογράφος στο περιοδικό «Ένα». Στη συνέχεια εργάστηκε ως διευθυντής σε διάφορα περιοδικά μαζικής κυκλοφορίας. Η δημοσιογραφική του ενασχόληση συνεχίστηκε στην εφημερίδα «Αυγή».
 
Από το 1998 εργάστηκε ως Διευθυντής του τμήματος Ξένης Λογοτεχνίας στις Εκδόσεις «Καστανιώτη». Το 1999 δημοσίευσε μαζί με τον Αντόνιο Ταμπούκι το βιβλίο «Ένα πουκάμισο γεμάτο λεκέδες» (Άγρα). Από το 2000 δίδαξε σε μεταπτυχιακά τμήματα του Πανεπιστημίου Αθηνών καθώς και στο ΕΚΕΜΕΛ πρακτική μετάφρασης. Το 2003 βραβεύτηκε με το Κρατικό Βραβείο Ξένης Λογοτεχνικής Μετάφρασης. Το 2004 το Ιταλικό Κράτος, τιμώντας τον για τις προσπάθειές του για την εξάπλωση της ιταλικής κουλτούρας, του απένειμε τον τίτλο του Ιππότη Εργασίας. Τα τελευταία χρόνια δημιούργησε μαζί με την Μικέλα Χαρτουλάρη την τηλεοπτική σειρά «Οι κεραίες της εποχής μου», στην οποία παρουσίαζαν λογοτέχνες από όλο τον κόσμο.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.